Portret van mijn vader, 65 x 50 cm, kleurpotlood op papier.

De dag dat ik haar voor het eerst zag had ze haar haar opgestoken, oorbelletjes in en blauwe oogschaduw op. Kleine, fijne, zwartgeverfde wimpers knipperden als ze haar ogen bewoog en tegen me praatte. Ze leek me in de tachtig. Ze droeg die dag een oranje blouse en een blauwe rok tot over haar knieën, gemaakt van een dunne stof afgewerkt met franjes aan de onderkant. Om haar middel een lakleren ceintuur. Een Chaneltasje hing op haar heupen. Aan haar voeten roze ballerina’s met een gouden punt aan de voorkant waarvan de verf afgebladderd was. Ze liep ook met een Aldi tas in haar hand. Daarin zaten haar favoriete schoenen; fleurige lakleren pumps met prints van bloemen erop die me deden denken aan schilderijen van stillevens. Ze had ze mee maar droeg ze niet. 

Uit: ‘Notities van een schoenverkoopster’

Sinds 2019 werk ik in een schoenenzaak. Daar kwam ik Elly tegen. Ik vond haar direct prachtig. Na een tijdje heb ik gevraagd of ik haar mocht fotograferen. Daarna volgde het natekenen.

Elly, 65 x 50 cm, kleurpotlood op papier.

Dit is een portrettekening van mijn oudere zus Inem. Ik heb het gemaakt aan de hand van een foto. Ik wachtte met de opname tot zij mijn aanwezigheid niet meer ervoer. Via de lens van de camera sloeg ik haar gade. Ze leek naar binnen te zijn gekeerd. Of keek ze naar mij? De blik in haar ogen was triest. Misschien overdacht ze haar leven. Na de sessie tekende ik de foto puntje voor puntje na met kleurpotlood op papier. Bij de afronding zocht ik haar weer op en viel ze met de tekening samen; de manier waarop haar haren haar voorhoofd, wangen en hals omlijsten, hoe ze haar mond samentrekt, de sproeten in haar gezicht. Ik heb het allemaal van heel dichtbij gezien, doorvoeld en aangeraakt tot in de details. 

Mijn oudere zus Inem, 65 x 50 cm, kleurpotlood op papier.

Oom Piet #2, 65 x 50 cm, kleurpotlood op papier.

Oom Frits #2, 65 x 50 cm, kleurpotlood op papier.

Het is 2016. Mijn neef Sjaak is ernstig ziek. Er is geen kans meer op verbetering. Iedereen in de familie heeft het er moeilijk mee. Ik ook. Ik wil iets voor hem doen en besluit een portret van hem te maken. Voor het portret heb ik foto’s nodig. Ik mag hem op zijn kamer in de hospice fotograferen. In een woonwijk op de bovenste verdieping van een oude villa neemt hij plaats op een stoel. Het is stil en we kijken uit op een weelderige tuin. Terwijl hij zit kijk ik door de lens van mijn camera en zoek zijn ogen op. Ik zie verdriet, wanhoop en verlatenheid maar ook aanvaarding, rust en kalmte. Van zijn blik gaat een openheid en directheid uit die me diep raken. De bedoeling was dat ik aan de hand van een foto een tekening zou gaan maken. Sjaak zou het nog te zien krijgen, maar ik aarzelde. Ik vond de foto te confronterend. Uiteindelijk is het er niet van gekomen, want kort erna overleed hij.

In 2022 begin ik alsnog aan het portret. Door mijn techniek, het zetten van eindeloos veel stippen met kleurpotlood kom ik in een verhoogde staat van concentratie terecht. Stip na stip na stip rijst hij op uit de dood. Sjaak krijgt kleur, wordt levendig. Bij de afronding is hij weer helemaal terug in mijn leven en hoor ik zelfs zijn stem: M-O-N-I-C-A!

Mijn man, schrijver en journalist Ferry Wieringa schreef in 2016 een verhaal over ons Bezoek aan neef Sjaak gepubliceerd in ‘Issoria’, een tijdschrift over leven en loslaten.

In 2023 is de tekening genomineerd voor De Nederlandse Portretprijs en ook opgenomen in het boek ‘Missen als een ronde vorm’ van schrijfster en curator Hanne Hagenaars.

Foto van de tekening: Cassander Eeftinck Schattenkerk.

Neef Sjaak, 70 x 50 cm, kleurpotlood op papier.

Toen ik als sorteerder bij PostNL ging werken, fietste ik drie keer per week naar een grote hal. Daar trof ik, naast tijdelijke krachten, postbodes aan die er al jaren werken. Stoere types met spierballen. Ze spreken de taal van de straat en hebben een ruwe huid. Aanvankelijk vond ik dat lastig; ik ben vrij voorzichtig en klein van stuk. Gaandeweg raakte ik aan hen gewend en werd ik aangetrokken door hun bravoure en no-nonsens mentaliteit. Ik besloot zeven collega’s te vragen voor mij te poseren. Eng natuurlijk want ik ging het contact aan. Ik fotografeerde hen op de werkvloer. De sessies waren krachtmetingen maar ik liet niet los. Uit tientallen koos ik een foto en tekende die minutieus na. 

P.S. Van sommige postbodes is hun levensverhaal te lezen op Hard//hoofd en in Z! De Amsterdamse Straatkrant. Samen met schrijver en voormalig postbezorger Ferry Wieringa voerden we de gesprekken; op basis van mijn visie en concept heeft Ferry de teksten uitgewerkt en in gezamenlijke redactierondes kwamen tot een eindresultaat.

v.l.n.r. Ruud, Mustafa, Bas, Alida, Wiljon, Jan, Dirk, allen 100 x 70 cm, kleurpotlood op papier.

Gefascineerd door mijn vaders familiegeschiedenis – komend uit een gezin van twaalf kinderen, opgegroeid in armoede met een strenggelovige vader – zocht ik zes ooms en tantes op voor het maken van een portret (de anderen zijn al overleden, op één oom na, wiens portret ik nog zal maken). Schrijver en journalist Ferry Wieringa vergezelde mij bij de diepte-interviews die bij de portretten horen. Terwijl ik het concept bewaakte, vertaalden we de gesprekken in een gezamenlijk redactieproces naar verhalen die gaan over een gedeeld traumatisch verleden. De serie is verschenen op Hard//hoofd.

(Een uitzondering vormen de verhalen over oom Piet en tante Bep, die Ferry vanuit zijn eigen visie geschreven heeft en niet persé over dat verleden gaan).

Oom Wim: ‘Naar de foto van mijn vader kijk ik nooit. Toen Sjaak was geboren, kwam ie langs en zei: “Die moet je wegdoen.” Ik heb hem heel snel de deur gewezen.’

Tante Janny: ‘Ik liet me niks zeggen. Ik was tegen de draad in, ten minste: tegen mijn vader.’

Oom Frits: ‘Hoe mijn vader het voor elkaar kreeg weet ik niet, maar we waren niet arm. We hadden een normaal huis en te eten.’

Tante Ria: ‘Ik heb me tegen mijn vader afgezet. Ik was als de dood voor hem. Die blauwe ogen.

Oom Piet#1, Tante Bep, Oom Wim, Tante Janny, Oom Frits#1,Tante Ria, van top tot teen 100 x 70 cm, kleurpotlood op papier.

Ik vond een boek: ‘Moordenaars en hun motieven’ van Jef Vermassen. Vooral het hoofdstuk over moord en doodslag in de relationele sfeer greep me aan. Ik las meer boeken en legde een verzameling van zinnen uit kranten en tijdschriften aan waarin een huis-, tuin-, of keukenvoorwerp als moordwapen werd gebruikt. De zinnen zijn feitelijk opgeschreven. Het geweld dat erin voorkomt is hard en meedogenloos. Het boezemde me angst in. Om er grip op te krijgen maar ook om erachter te komen hoe de verhoudingen liggen tussen een dader en een slachtoffer, tekende ik de voorwerpen (niet de echte maar die ik gewoon thuis heb liggen) stip voor stip na alsof het een rituele handeling betrof. Ook nodigde ik dichter Guus Muller uit te reageren op het project. Dat resulteerde in een tekst over mijn werkwijze in relatie tot het onderwerp met als titel: ‘Monica tekent‘.

Foto’s: Bas Koot, Moira Expositieruimte Utrecht, 2017.

Koevoet (100 x 70 cm), Broodmes (59 x 42 cm), Bijl (59 x 42 cm), Hakmes (59 x 42 cm), Hamer (42 x 29.5 cm), Schroevendraaier (42 x 29.5 cm), Stanleymes (29.5 x 29.5 cm), Vork (29.5 x 21 cm), Schaar (29.5 x 21 cm), Baksteen (42 x 29.5 cm), Veter (21 x 21 cm), Theedoek (29.5 x 29.5 cm), Stropdas (29.5 x 29.5 cm), Broekriem (#2) (29.5 x 29.5 cm), Broekriem (#1) (42 x 42 cm), Touw (68.5 x 68.5 cm),  kleurpotlood op papier.

Mette & Hidde, Zaha & Wander, Julia & Lucas, allen 50 x 45 cm, kleurpotlood op papier.